Әр түрлі сипаттағы және себептердегі жарақаттармен адам өмір бойы дерлік кездесіп тұрады ― жүгіргенде, билегенде, спортзалға барған кезде, мұзда тайып кеткенде немесе аяқтың бұрышқа соғылуында ― жарақат кезіндегі ауырсынуға тап болады. Бұл ауырсынудың себептері жарақат механизміне байланысты әртүрлі болуы мүмкін, алайда көрсетілетін көмек көбіне бірдей және күрделі емес. Төменде қалай көмек көрсетуге болатыны және нені ескеру қажет екендігі баяндап береміз.  

Жарақаттардың себептері

Жарақаттарға көбінесе спортпен шұғылданатындар және белсенді өмір салтын ұстанатын адамдар жиі ұшырайды. Кез келген спорт түрі аяқ-қолдың, байламның, бұлшықеттің зақымдануына әкелуі мүмкін, бірақ байланысқа негізделген спорт түрлері әдетте қауіптірек саналады. Сонымен қатар спортзалға бару да спорттық жарақаттардың негізгі себептерінің бірі болып табылады. Көптеген жаңадан бастаған спортшылар жаттығу техникасын бұзады, шамадан тыс салмақ көтереді, қыздыру жаттығулары мен созылуды елемейді, бұл жарақатқа әкеледі. Алайда тұрмыстық жағдайда да, спортшы болмаса да, созылу немесе соғылу жарақатын алуға болады.

Жалпылай айтқанда, жарақаттардың негізгі себептері төмендегідей:

• соққылар, соғылулар
• жаттығу техникасының бұзылуы
• кенет қимылдар
• созылулар.

Жарақаттардың белгілері

Жарақатқа тән ауырсыну әдетте кенет қозғалыстан немесе соққыдан кейін пайда болады. Сонымен қатар ісіну, ұсақ гематома немесе аяқ-қол қызметінің аздап бұзылуы байқалуы мүмкін: ақсаңдау, буынды бүккенде қиындау сезімі.
Егер симптомдар айқын көрініс тапса және ауырсыну алғашқы көмектен кейін де, тіпті бір күн ішінде басылмаса, егер айқын ісіну немесе гематома (көгеру) байқалса, егер қозғалыстарды орындау қиындаса немесе мүлде мүмкін болмаса ― міндетті түрде дәрігерге қаралу қажет. Сондай-ақ, бас жарақаты болған жағдайда және одан кейін жүрек айну, бас айналу, көрудің бұзылуы немесе әлсіздік пайда болса, медициналық көмекке жүгінуді кейінге қалдырмау керек. Бұл жағдай мидың шайқалуына байланысты болуы мүмкін.

Жарақат кезінде қалай көмек көрсетуге болады

Тұрмыстық немесе спорттық жеңіл жарақаттарда, яғни созылу немесе соғылу жағдайында дәрігерге дейінгі көмекті көрсету қажет және мүмкін. Мұндай шаралар ауырсынуды азайтуға және өмір сапасын жақсартуға жиі жеткілікті болады.

Алғашқы минуттарда жарақаттанған жерге салқын басуға тырысыңыз. Бұл үшін тоңазытқыштан алынған мұздатылған көкөніс қапшығын да қолдануға болады. Маңызды бір жайтты есте сақтау керек ― мұзды ешқашан тікелей теріге қоймаңыз, бұл үсуге және жағдайдың нашарлауына әкелуі мүмкін. Салқынды бірнеше қабат матаға орап қолданыңыз.

Егер аяқ-қол жарақаттанса, RICE әдісін пайдаланыңыз (Rest, Ice, Compression, Elevation) немесе тыныштық, салқындату, компрессия, көтеріңкі ұстау.
Есте сақтаңыз, зақымданған аяқ-қолға күш түсірмеңіз, буын аймағында жарақат болса, серпімді таңғыш қолдануға болады.

Сондай-ақ жеңіл жарақаттарда диклофенак негізіндегі жергілікті қолданылатын стероидты емес қабынуға қарсы дәрілерді (СҚҚД) пайдалану орынды және тиімді болып табылады. Мұндай дәрілік түрлер ауырсынуды тез басады, тиімді және жүйелік жанама әсерлер тұрғысынан қауіпсіз. Оларды ауырсыну аймағына жағу ыңғайлы, олар жергілікті әсер етеді және бүкіл ағзаға зиян келтірмейді. Мұндай тәсіл көптеген ғылыми зерттеулерде оң нәтижесін көрсеткен және сондықтан алғашқы таңдаулы стратегия болып саналады.

Есте сақтаңыз, зақымданған аяқ-қолға күш түсірмеңіз, буын аймағында жарақат болса, серпімді таңғыш қолдануға болады.

Пайдаланылған әдебиеттер: